Ujaruk

Avatangiisinut Sunniutaasussanik Nalilersuineq (ASN)

Ingerlataq angisooq sunaluunniit ingerlanneqartussanngoraangat tamatigut annertuumik avatangiisinik misissuineqartarpoq, ilanngullugulu avatangiisinut sunniutassussanik nalilersuineqartarluni taaneqartumik Avatangiisinut Sunniutaasussanik Nalilersuineq (ASN). Pisortat aningaasaliisullu tungaan­nit tamanna pisariaqartinneqarpoq.

Naliliinerit aalajangersimasunut tunnga­tillugu pilersaarutip kingunerisinnaasai suunersut paasineqarnissaat qular­naarniassavaat, aammalu sunniutaasinnaasut ajoqusiisut qanoq ililluni pin­ngitsoorneqarsinnaallutilluunniit annikillilerneqarsinnaasut. Taamaattumik ASN-imut misissuinerit suliarilluagaasimanissaat pilersaarutip akuerineqarnissaanut apeqqutaalluinnartuuvoq.

Oqaaseq "avatangiisit" tassunga tunngatillugu assigiinngitsunik isumaqartillugu atorneqassaaq, tassani pinngortitaq, naasoqarneq uumasoqarnerlu kisimik pineqaannaratik, aammali inooqatigiinnermut, peqqinissanut inuaqatigiinnermullu tunngasut pineqarput.

Tamatumunnga inuk ingerlatsivilluunniit (sanatitsisoq) ’piginnittoq’ misissuinerit ingerlanneqarsimanissaannut pissutsillu attuumassuteqartut qulaajarneqarsimanissaannut akisussaavoq. Misissuinerit naammannersut, pilersaarummilu tunuliaqutarineqartut naammaginartuunerannik illersorneqarsinnaanerannillu nakkutilliinissaq pisortat akisussaaffigaat.

Nunat tamalaat tungaanniit pilersaarutit aalajangersimasut avatangiisinut sunniutigisinnaasaannik nalilersuineqarsimanissaa piumasaqaataavoq. Nalilersuutit aalajangersakkat tamanut atuuttut atorneqartarput, aammalu nalilersuutit aalajangersut immikkut ittut pilersaarutinut issittumi ingerlatassanut tunngatillugu ineriartortinneqarsimapput.

Taamaattumik annertuunik misissuineqartussaavoq ilisimasanik pisariaqartinneqartut qularnaarniarlugit. Tamanna pisarpoq maleruagassat nunat tamalaani atuuttut amerlasuut tunngavigalugit, kisiannili aamma pisortat innuttaasullu qanimut suleqatigalugit. Taamaattumik ingertaq matoqqasuunngilaq, ingerlataallunili innuttaasunik peqataatitsiviusoq.

ASN-imik missuinerit suuppat?

ASN-imik misissuinernut inatsisitigut Kalaallit Nunaanni tunngavissaq nalu­naarutinngorlugu atortussanngortinneqalerpoq. Suliap aallartinneqartup nunat tamalaani najoqqutassiaareersut tunngavigissavai, Kalaallit Nunaan­nilu nalunaarutinngorumaartumik allanngortitaqarnissamik ilassuteqarnis­samilluunniit pisariaqartitsisoqalissappat tamakkununnga naleqqussagaa­sinnaavoq.

Pilersaarusiornermut atatillugu periusissialikkatut avatangiisinik nalilersui­nermik (PAN-imik) Namminersorlutik Oqartussat aamma suliaqarsimapput, taanna qaffasinnerusumi suliaqassalluni, aammalu ASN-ip sammisassari­saani sorliit pingaarnerutinneqassanersut aalajangeeqataasartussaalluni.

Taamaalilluni ASN-imik misissuinerup:

  • Ingerlatassap avatangiisitigut suut sunniuteqarfigisinnaasai tikkuartorlugillu nalilertartussaavai
  • Avatangiisinut sunniutaasinnaasut qanoq pinngitsoorniarneqar­sinnaasut aamma/imaluunniit pinngitsoorneqarsinnaasulluunniit innersuutigissavai
  • Misissuisarnissat, pilersitseqqinnissat qanoq annertutiginissaat, qanorlu akuttutigisumik pisarnissaat – ingerlatap uninneratigut avatangiisit qanoq isikkulerlugit qimanneqarnissaat nassuiaasiortussaavai
  • Suliniutip avatangiisiminut naleqqussarnissaanut peqataassaaq
  • Naliliinini innuttaasunut pisortanullu saqqummiuttassavai.

Tamakku pitinnagit, avatangiisinullu tunngasunut akuersisoqareertinnagu suliniut aallartinneqarsinnaanngilaq. Tamatumunngalu peqatigitillugu suli­niutit angisuut aningaasalersorneqarsinnaanissaannut tamanna aamma tunngaviusussaavoq. Aningaasanik taarsigassarsiisartut aamma pilersaa­rutip nammineq avatangiisiminik qanoq sunniuteqarnissani uppernarsaa­sersorsinnaassagaa soqutigisaraat. Taamaalilluni avatangiisinut illersuiner­mut siumut ilisimariinngisanik aningaasartuuteqarsinnaanerup ulorianartua millisarneqarsinnaavoq. Taamaalilluni aningaasalersuisussat tungaannit isigalugu aamma ingerlatap piujuartitsisuunissaa - avatangiisinuttaaq tunngatillugu - pingaartorujussuuvoq.

Sumiiffimmi pineqartumi kulturikkut oqaluttuarisaanermi naleqartitat sorliit tamaaniinneri, suliniummullu atatillugu naleqartitat qanoq sunniuteqarfigiumaarneri paasiniarlugu ASN-imik misissuinermi itsarsuarnitsanik misissuinerit takusaasarnerillu aalajangersimasutut ilaatinneqarput.

Kulturikkut eriagisat paasissutissallu imarisaat Eqqissisimatitsisarneq aamma allatigut kulturikkut eriagisassanik kulturikkut kingornussatut illersuineq pillugu Inatsisartut Inatsisaat nr. 11, 19. maj 2010-meersukkut illersorneqarput. Inatsit ASN-ikkut suliarineqartut misissuinerit sinnerlugit atuuffeqarpoq. Aamma periusissialikkatut avatangiisinik nalilersuinermi – PAN-imi – itsarsuarnisalerineq ilaavoq.

arkæologi

Sumiiffimmi itsarsuarnitsanik nalunaarsuinernut aamma itsarsuarnitsanik misissuinernut (assaanernut) atatillugu aningaasartuutit tamarmik suliniummut sanatitsisumit akilerneqarput.

Nunatta Katersugaasivianut sumiiffimmik assigisaanilluunniit eqqissisima­titsitassanngoqqullugu innersuussinissamik kattuffiit, suliffeqarfiit inuin­naallu tamarmik pisinnaatitaaffeqarput. Eqqissimatitsinissamik sulianut tunngasutut maalaarutaasinnaasut Naalakkersuisunut (Namminersorlutik Oqartussanut) tunniunneqarsinnaapput, maalaarutaasorlu kingornatigut Ilinniartitaanermut, Kultureqarnermut, Ilisimatusarnermut Ilageeqarnermullu Naalakkersuisoqarfimmit suliarineqarumaarluni.